Nhắc đến lễ hội Nhật Bản, nhiều du khách Việt thường nghĩ ngay đến Tanabata (mùa hè) hay Obon – nhưng thực ra, mùa thu và mùa đông Nhật Bản mới là thời điểm có nhiều lễ hội đặc sắc và hú mỹ nhất trong năm. Aki matsuri (秋祭り) gắn liền với lễ tạ ơn vụ mùa, trong khi fuyu matsuri (冬祭り) ghi dấu với đèn tây và những lễ hội ánh sáng lung linh giữa tuyết trắng. Bài viết này sẽ đưa bạn khám phá toàn bộ những lễ hội mùa thu và mùa đông nổi tiếng nhất tại Nhật Bản.
Aki Matsuri – Lễ Hội Mùa Thu Nhật Bản Là Gì?
Nguồn Gốc Và Ý Nghĩa Của Lễ Hội Mùa Thu
Aki matsuri có lịch sử hơn 1.000 năm, ban đầu là lễ tạ ơn của người nông dân Nhật sau khi thu hoạch vụ lúa. Trong văn hóa Nhật Bản, gạo (o-kome, お米) không chỉ là lương thực mà còn là biểu tượng của sự thịnh vượng và ơn phước từ thần linh. Mỗi đền thần (jinja, 神社) có lễ hội riêng gắn với thần bảo hộ (ujigami) của làng, tạo nên sự đa dạng phong phú đặc trưng của văn hóa matsuri Nhật Bản. Khi tham gia lễ hội, bạn sẽ thấy rằng mỗi địa phương có truyền thống lễ hội riêng biệt hoàn toàn, không nơi nào giống nơi nào.
Sự Khác Biệt Giữa Lễ Hội Mùa Thu Và Mùa Hè
Khác với natsu matsuri (mùa hè) sôi động với pháo hoa (hanabi) và bon odori, aki matsuri có không khí trang trọng và linh thiêng hơn. Rước kiệu (mikoshi, 神轎) được tổ chức vào ban ngày với tiếng trống taiko; buổi tối có đèn lồng soi sáng khắp đường. Nhiệt độ mát mẻ vào mùa thu (15-22 độ C) khiến việc tham dự lễ hội thoải mái hơn nhiều so với mùa hè nóng bức. Đây cũng là mùa lá đỏ (koyo, 紅葉) nổi tiếng của Nhật, tạo phông nền rực rỡ cho các lễ hội.
Những Lễ Hội Mùa Thu Nổi Tiếng Nhất Tại Nhật Bản
Jidai Matsuri Kyoto – Lễ Hội Cố Đô (22 Tháng 10)
Jidai Matsuri (時代祭, Lễ Hội Các Thời Đại) là một trong ba lễ hội lớn nhất Kyoto, diễn ra vào ngày 22/10 hằng năm – kỷ niệm ngày thành lập kinh đô Heiankyō. Lễ hội có một đoàn rước di hành dài hơn 2km qua các con phố Kyoto, với hơn 2.000 người mặc trang phục lịch sử từ 8 thời kỳ khác nhau: từ Minh Trị (Meiji, 1868) ngược về thời Nara, tái hiện toàn bộ lịch sử Nhật Bản trong 2 tiếng đồng hồ di chuyển từ Điện Hoàng Cung (Kyoto Gosho) đến Đền Heian (Heian Jingu). Chi phí xem: miễn phí khi đứng dọc theo đường, 2.000 yên nếu muốn ngồi trong khu vực đặc biệt. Đây là dịp hiếm có để chứng kiến toàn bộ lịch sử Nhật Bản diễu qua trước mắt bạn trong thực tế.
Takayama Matsuri – Lễ Hội Mùa Thu Giữa Núi (14-15 Tháng 10)
Takayama Autumn Festival (秋の高山祭) tại thành phố Takayama (tỉnh Gifu) được UNESCO công nhận là một trong những lễ hội đẹp nhất thế giới. Diễn ra vào ngày 14-15/10, lễ hội có 11 chiếc xe kiệu (yatai, 屋台) được trang trí bằng tơ lụa vàng bạc tinh xảo, di chuyển qua các con phố gỗ cổ của thành phố sơn lão. Vào buổi tối, các xe kiệu được thắp sáng bằng đèn lồng tạo ra cảnh tượng hùng vĩ không thể tìm thấy ở bất kỳ nơi nào khác. Takayama cách Nagoya 2,5 giờ bằng tàu Hida Limited Express, rất thuận tiện để kết hợp với chương trình tham quan thành phố cổ và làng cổ Shirakawa-go. Giá khách sạn trong dịp lễ hội từ 15.000-30.000 yên/đêm, nên đặt phòng sớm ít nhất 3 tháng trước.
Nikko Tosho-gu Autumn Festival (17 Tháng 10)
Lễ hội mùa thu tại đền Nikko Tosho-gu (日光東照宮) diễn ra vào ngày 17/10, tưởng niệm tướng quân Tokugawa Ieyasu – người thống nhất Nhật Bản. Lễ hội có đoàn rước 1.200 người mặc giáp trụ samurai và trang phục thời Edo, mang theo cờ hiệu và vũ khí thời xưa di chuyển trong khuôn viên đền di sản thế giới. Nikko cách Tokyo khoảng 2 giờ bằng tàu Tobu Nikko Line, vé khứ hồi từ 2.700 yên. Đây cũng là thời điểm lá đỏ đẹp nhất quanh các ngôi đền cổ cũ.
Osaka Jizo-bon Và Các Lễ Hội Thu Khu Vực Kansai
Osaka và vùng Kansai nói chung có rất nhiều lễ hội địa phương vào mùa thu, từ cuối tháng 9 đến tháng 11. Đặc biệt nổi bật là Kishiwada Danjiri Matsuri (岐招 だんじり祭) tại Kishiwada, Osaka – lễ hội xe kiệu được kéo bằng thủ công, nổi tiếng vì người tham gia đứng trên nóc xe kiệu đang chạy để nhảy và biểu diễn. Lễ hội diễn ra cuối tháng 9 và nổi tiếng là một trong những lễ hội sôi động nhất Nhật Bản. Kishiwada cách Osaka khoảng 30 phút bằng tàu Nankai Line.
Lễ Hội Mùa Đông Và Đèn Illumination Nhật Bản
Chichibu Night Festival – Lễ Hội Đêm Huyền Diệu (2-3 Tháng 12)
Chichibu Yo-matsuri (秩父夜祭り) tại tỉnh Saitama là một trong ba lễ hội đêm lớn nhất Nhật Bản, diễn ra vào ngày 2-3/12. Sáu chiếc xe kiệu khổng lồ (hana-gasa yatai và hikiyama) được trang trí bằng hàng nghìn ngọn đèn lồng đỏ di chuyển qua các con phố tối trong âm thanh trống taiko và nhạc truyền thống. Vào đêm 3/12, pháo hoa (hanabi) sẽ được bắn lên – hiếm có vào mùa đông lạnh giá, tạo ra sự tương phản đẹp mắt giữa những bông hoa lử rực rỡ và bầu trời sắc lạnh mùa đông. Chichibu cách Tokyo khoảng 75 phút bằng tàu Seibu Chichibu Line từ ga Ikebukuro.
Illumination Mùa Đông – Tokyo Và Osaka
Từ tháng 11 đến đầu tháng 1, các thành phố lớn Nhật Bản biến thành biển ánh sáng. Tại Tokyo, các điểm illumination nổi tiếng gồm: Roppongi Hills Artelligent Christmas (ước tính 2,5 triệu đèn), Marunouchi Illumination (đường phố tõa sáng dài 1,2km), Ebisu Garden Place (cây thông Giáng Sinh khung lồng Baccarat nổi tiếng). Tại Osaka, Osaka Hikari Renaissance (大阪光のルネッサンス) tại khu Nakanoshima hàng năm thu hút hơn 200.000 du khách. Tất cả đều miễn phí vào xem, là điểm vui chơi lý tưởng cho cả gia đình.
Sapporo Snow Festival – Lễ Hội Tuyết Nổi Tiếng Thế Giới (Tháng 2)
Sapporo Snow Festival (札幌雪まつり) là lễ hội mùa đông biến tượng nhất Nhật Bản, diễn ra vào đầu tháng 2 hằng năm. Tại Đại Lộ Odori Park, hơn 200 tượng tuyết khổng lồ được điệu khắc bởi các đội nghệ nhân từ khắp thế giới, tái hiện các công trình nổi tiếng cũng như những nhân vật hoạt hình yêu thích với chi tiết tinh xảo đến kinh ngạc. Vé máy bay đến Sapporo (sân bay Chitose) dao động từ 20.000-50.000 yên từ Tokyo. Đây cũng là thời điểm trượt tuyết (ski) tại các khu resort Niseko và Furano nổi tiếng. Nhiệt độ tại Sapporo vào tháng 2 thường từ -8 đến -2 độ C, nên chuẩn bị quần áo ấm kỹ đặc biệt là giầy chống tuyết.
Thực Phẩm Đặc Sắc Tại Các Quầy Yatai Mùa Thu
Món Ăn Theo Mùa Nhật Bản Tại Lễ Hội
Mùa thu Nhật Bản gắn liền với shokuyoku no aki (食欲の秋 – mùa thu của cõi thêm), thời điểm nhiều loại thực phẩm ngon nhất trong năm. Tại các quầy yatai mùa thu, bạn sẽ tìm thấy: yaki-imo (khoai lang nướng, 200-400 yên), kuri (hạt dẻ, 500 yên/100g), sanma shioyaki (cá thu nướng muối, 500-800 yên), và nhiều loại wagashi (bánh Nhật) theo chủ đề lá đỏ và màu thu. Nếu tham dự lễ hội vào ban đêm mùa đông, các quầy oshiruko (chè đậu đỏ nóng, 300-500 yên) và amazake (rượu sake ngọt nóng miễn phí tại nhiều đền thần, 300 yên tại quán) sẽ giúp bạn ấm lại nhanh chóng.
Chuẩn Bị Trang Phục Và Đồ Dùng Khi Tham Dự
Khi tham dự aki matsuri, nhiệt độ buổi sáng thường từ 10-15 độ C và giảm xuống 5-10 độ C vào ban đêm từ tháng 10 trở đi. Hãy mặc nhiều lớp quần áo và đem áo khoác dày theo. Giày sneaker thoải mái là lựa chọn tốt vì bạn sẽ đi bộ rất nhiều. Mang theo ô gọ nhẹ vì tháng 10-11 có thể có cơn mưa bất ngờ. Nhiều cửa hàng gần đền thần cho thuê kimono mùa thu (từ 3.000-8.000 yên trọn gói bao gồm mặc và chụp ảnh), tạo ra kỷ niệm thú vị và bộ ảnh đẹp vô cùng.
Lịch Trình Mẫu Cho Du Khách Việt Tháng 10
Nếu có 7-10 ngày tại Nhật Bản vào tháng 10, bạn có thể lên lịch: ngày 1-3 Kyoto (Jidai Matsuri ngày 22/10 + ngôi đền lá đỏ đẹp); ngày 4-5 Takayama (lễ hội 14-15/10); ngày 6-8 Tokyo (thăm các lễ hội địa phương tại Shinjuku Gyoen, Meiji Jingu); ngày 9-10 Nikko (lễ hội 17/10 + lá đỏ Tosho-gu). Tham khảo thêm về lễ hội matsuri Nhật Bản tổng quan, yātai và ẩm thực đường phố Nhật Bản và Tanabata và Obon mùa hè để lên kế hoạch toàn diện hơn.
Chi Phí Và Lưu Ý Quan Trọng Cho Du Khách
Chi Phí Trung Bình Tham Dự Lễ Hội Mùa Thu
Hầu hết các lễ hội matsuri địa phương đều miễn phí vào cửa. Chi phí chính gồm: ăn uống tại các quầy yatai (3.000-5.000 yên cho một buổi tối), thuê kimono nếu muốn (3.000-8.000 yên), vé tham quan đền thần hoặc khu vực đặc biệt (500-2.000 yên), và chi phí di chuyển (1.000-3.000 yên). Tổng cộng một ngày tham dự lễ hội mùa thu tại Nhật Bản thường tốn từ 10.000-20.000 yên tùy hoạt động và thành phố. Giai đoạn mùa cao điểm (lá đỏ tháng 11) khách sạn có thể tăng giá 20-50%, nên đặt phòng trước ít nhất 2-3 tháng.
Lưu Ý Văn Hóa Khi Tham Dự Matsuri
Một số lưu ý quan trọng: không được chụp ảnh các nghi lễ linh thiêng trong đền thần nếu có biển cấm; nhường đường cho đoàn rước mikoshi và không chạm vào kiệu; mặc trang phục kín đáo và lịch sự khi vào đền; rửa tay tại chỗ tẩy trần (temizuya) trước khi vào khu vực thờ tự. Mắ may mắn (omamori, お守り, giá từ 500-1.000 yên) được mua tại đền thần trong dịp lễ hội là quà lưu niệm ý nghĩa và đặc sắc nhất từ Nhật Bản.
Lưu Ý Về Thời Tiết Và Chuẩn Bị Trước Khi Đi
Từ góc nhìn của người Việt, mùa thu từ tháng 10 đến giữa tháng 11 là thời điểm lý tưởng nhất để tham dự lễ hội Nhật Bản: thời tiết mát mẻ (15-22 độ C), lá đỏ đẹp, và nhiều lễ hội truyền thống nhất trong năm. So với mùa hè nóng ẩm (thường 35 độ C+), việc di chuyển và tham dự lễ hội dễ chịu hơn nhiều. Tuy nhiên, cần đem theo áo mưa nhẹ và giày thoải mái. Phiêu đầy đủ tiền mặt (yên Nhật) và thẻ IC (Suica hoặc Pasmo) cũng là thứ không thể thiếu.
Câu Hỏi Thường Gặp (FAQ)
Q1: Lễ hội matsuri mùa thu tốt nhất nên xem ở đâu?
A: Kyoto và Takayama là hai địa điểm hàng đầu cho lễ hội mùa thu. Kyoto với Jidai Matsuri ngày 22/10 kết hợp lá đị mùa thu cho trải nghiệm văn hóa định cao. Takayama với xe kiệu yatai tỏ sáng được UNESCO công nhận là lựa chọn hoang không nhất. Nếu muốn trải nghiệm lễ hội địa phương chính thực, hãy khám phá các lễ hội nổi tiếng tại các đền thần của chính khu vực bạn đang ở.
Q2: Tháng mấy là lá đỏ đẹp nhất tại Kyoto?
A: Lá đị (koyo) ở Kyoto thường đẹp nhất vào giữa tháng 11 đến đầu tháng 12. Các điểm nổi tiếng nhất gồm Eikan-do (Zenrin-ji), Tofuku-ji, Arashiyama và Kinkaku-ji. Nhưng mỗi năm thói điểm và độ đố có thể thay đổi tùy theo nhiệt độ năm đó, nên kiểm tra dự báo koyo (có thể tra truyền thống Nhật Jingu đưa ra) trước khi đi khoảng 2-3 tuần.
Q3: Có lễ hội mùa đông nào không tốn tiền ở Tokyo không?
A: Có nhiều lựa chọn! Các khu illumination lớn (Roppongi Hills, Marunouchi, Hibiya) đều miễn phí vào xem. Các lễ hội địa phương tại đền thần như Meiji Jingu (Hatsumode ngày 1-3/1) hoặc Asakusa Senso-ji cũng miễn phí vào cửa. Chi phí chính chỉ là ăn uống tại các quầy gần đó (3.000-5.000 yên) và di chuyển bằng tàu điện (200-500 yên mỗi chặng).
Q4: Có thể thưởng thức ẩm thực Nhật tại các quầy lễ hội mà không biết tiếng Nhật không?
A: Hoàn toàn có thể! Hầu hết các quầy yatai có đồ ăn hiển thị rõ hoặc mô hình nhựa mẫu (shokuhin sample) cho bạn chỉ vào món muốn. Thanh toán bằng tiền mặt nhỏ (100-500 yên) và đưa cho người bán. Họ sẽ trả lại tiền thừa và đưa đồ ăn cho bạn. Người bán Nhật luôn sẵn sàng giúp đỡ du khách nước ngoài một cách tận tình và thân thiện.
Q5: Lễ hội mùa đông nào thích hợp cho trẻ em nhò?
A: Các điểm illumination mùa đông rất thích hợp cho trẻ em vì miễn phí, an toàn và đẹp mắt. Lễ hội tuyết Sapporo (tháng 2) với các tượng tuyết khổng lồ hình các nhân vật anime cũng sẽ khiến trẻ em mê mẩn. Chichibu Night Festival (2-3/12) với pháo hoa rất phù hợp cho gia đình, nhưng cần lưu ý giữ chặt trẻ nhỏ trong đám đông lớn và mặc ấm đủ.
Tổng Kết
Lễ hội mùa thu và mùa đông Nhật Bản mang lại những trải nghiệm không thể tìm thấy ở bất kỳ nơi nào khác. Ba điểm nhấn không thể bỏ qua: Jidai Matsuri Kyoto (22/10) để nghiệm lịch sử ngàn năm; Takayama Autumn Festival (14-15/10) với xe kiệu yatai lung linh giữa núi; và Chichibu Night Festival (2-3/12) với pháo hoa đặc biệt giữa đêm lạnh mùa đông. Hãy lên kế hoạch sớm, đặt phòng trước ít nhất 3 tháng, và chuẩn bị trang phục ấm để tận hưởng trọn vẹn những lễ hội đặm thắm văn hóa Nhật Bản này.