Tanabata (七夕) và Obon (お盆) là hai lễ hội mùa hè quan trọng nhất của Nhật Bản. Tanabata là lễ hội của ước vọng và tình yêu giữa các vì sao, trong khi Obon là ngày gặp gỡ linh thiêng với tổ tiên đã khuất. Cả hai tạo nên bầu không khí rực rỡ đặc trưng của mùa hè Nhật Bản với những điệu múa Bon Odori, đèn lồng phát sáng và dải giấy tanzaku bay trong gió. Bài viết này hướng dẫn du khách Việt về thời gian diễn ra, cách tham gia và những địa điểm nổi tiếng nhất để trải nghiệm hai lễ hội mùa hè đặc biệt này tại Nhật Bản.
Lịch Sử Và Ý Nghĩa Của Tanabata Và Obon
Truyền thuyết Tanabata – Câu chuyện tình yêu giữa hai vì sao
Tanabata xuất phát từ truyền thuyết về Ngưu Lang (Hikoboshi – ngôi sao Altair) và Chức Nữ (Orihime – ngôi sao Vega). Theo truyền thuyết, hai người yêu nhau đến mức bỏ bê công việc, khiến Ngọc Hoàng tức giận và chia cách họ bằng dải Ngân Hà. Chỉ một lần mỗi năm, vào ngày 7/7, đàn chim biến thành cầu cho họ gặp nhau. Tại Nhật Bản, Tanabata được tổ chức vào ngày 7/7 dương lịch với ý nghĩa viết ước vọng lên mảnh giấy tanzaku và treo lên cành tre để gửi lên bầu trời. Lễ hội được giới thiệu từ đời Heian (794-1185) và trở thành một phần không thể thiếu của văn hóa mùa hè Nhật Bản. Thành phố Sendai tổ chức Tanabata lớn nhất vào 6-8/8 với hơn 2 triệu du khách mỗi năm.
Obon – Lễ hội tưởng niệm tổ tiên đậm chất tâm linh
Obon (お盆) là lễ hội Phật giáo có nguồn gốc từ Ullambana Sutra, được tổ chức để tưởng niệm và chào đón linh hồn tổ tiên trở về. Theo niềm tin dân gian Nhật Bản, trong 3 ngày Obon (13-15/8), linh hồn người thân đã mất sẽ trở về thăm gia đình. Người Nhật thắp đèn mukaebi (lửa dẫn đường) để linh hồn tìm được ngôi nhà, rồi sau 3 ngày thắp okuribi (lửa tiễn biệt) để linh hồn trở về thế giới khác. Obon là dịp gia đình đoàn tụ, tảo mộ và thực hiện các nghi lễ tưởng nhớ. Nhiều công ty Nhật cho nhân viên nghỉ trong dịp Obon (khoảng 13-16/8) để về quê. Để hiểu thêm về văn hóa lễ hội Nhật Bản, hãy đọc bài Matsuri Và Bon Odori Nhật Bản: Hướng Dẫn Toàn Diện.
Các Hoạt Động Và Trang Trí Đặc Trưng Của Tanabata
Tanzaku – Mảnh giấy ước vọng truyền thống
Tanzaku là mảnh giấy màu sắc hình chữ nhật dài mà người Nhật viết ước vọng rồi treo lên cành tre trong dịp Tanabata. Mỗi màu tanzaku mang ý nghĩa khác nhau: màu xanh lá (ước nguyện về sự phát triển cá nhân và học vấn), màu đỏ (ước nguyện về tình cảm và gia đình), màu vàng (ước nguyện về tiền bạc và công việc), màu trắng (ước nguyện về tri thức và trí tuệ), màu tím (may mắn tổng thể). Du khách nước ngoài cũng được chào đón tham gia viết tanzaku bằng tiếng Anh hoặc tiếng mẹ đẻ. Không gian xung quanh các cành tre lấp lánh và rực rỡ màu sắc tạo ra cảnh tượng rất đẹp và yên bình, lý tưởng để chụp ảnh lưu niệm.
Kazari – Bộ trang trí Tanabata nghệ thuật
Ngoài tanzaku, lễ hội Tanabata còn nổi tiếng với những tác phẩm trang trí (kazari) khổng lồ. Các loại kazari truyền thống gồm: toami (lưới cá giấy – cầu tài lộc và bội thu), kinchaku (túi vải thu nhỏ – may mắn về tiền bạc và tiết kiệm), kuzukago (giỏ tre giấy – cầu mong sự ngăn nắp và kiên nhẫn) và kamigoromo (váy giấy – biểu tượng kỹ năng thủ công và may vá). Tại Tanabata Sendai, những bộ trang trí khổng lồ có chiều dài đến 10m treo khắp các tuyến phố chính tạo nên bầu không khí tương tự như cầu vồng giấy nghệ thuật. Việc làm kazari là nghề thủ công truyền thống đòi hỏi kỹ thuật cao và thường được truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác.
Awa Odori – Điệu múa rực rỡ của mùa hè Nhật Bản
Awa Odori là một trong những vũ khúc nổi tiếng nhất Nhật Bản, thường diễn ra trong dịp Obon tại Tokushima và cũng xuất hiện ở nhiều lễ hội mùa hè tại Tokyo (Koenji Awa Odori) và Shinjuku. Điệu múa gồm các động tác cơ bản: bước đi theo nhịp trống taiko, đưa tay lên cao và lắc người theo tiếng chũm chọe (gong) đặc trưng. Đây là điệu múa mà người xem thường không thể đứng yên. Du khách có thể tham gia cùng đoàn múa tại Tokushima Awa Odori (13-15/8) – một trải nghiệm văn hóa không thể nào quên. Tại Tokyo, có thể xem Awa Odori vào cuối tháng 8 tại Koenji, thu hút hơn 10,000 người biểu diễn mỗi năm.
Hoạt động ban đêm và ẩm thực tại lễ hội
Không khí ban đêm của các lễ Tanabata và Obon rực rỡ với những trò chơi yaoid (bắt cá vàng bằng vợt giấy), súng bắn mục tiêu, nhẹ bóng, kem que và hàng loạt gian hàng yatai bán thức ăn. Bầu không khí ban đêm với những chiếc yukata (áo kimono mùa hè) và đèn lồng phát sáng mang lại cảm giác huyền ảo và lãng mạn. Thực phẩm phổ biến tại lễ hội gồm: takoyaki (bánh bạch tuộc – 500-800 yên/phần), yakitori (xiên nướng – 100-200 yên/xiên), kakigori (đá bào – 300-600 yên), và kem mochi. Để tìm hiểu thêm về ẩm thực đường phố lễ hội, hãy xem bài Yatai Và Ẩm Thực Đường Phố Natsu Matsuri.
Nghi Lễ Và Hoạt Động Obon – Tưởng Niệm Tổ Tiên
Bon Odori – Điệu múa truyền thống của Obon
Bon Odori (盆踊り) là điệu múa tưởng niệm tổ tiên truyền thống diễn ra trong suốt dịp Obon tại tất cả các địa phương Nhật Bản. Các điệu múa thường diễn ra tại sân chùa với một bục trống taiko ở trung tâm, mọi người múa thành vòng tròn xung quanh. Mỗi địa phương có điệu Bon Odori riêng với trang phục và nhạc đặc trưng. Khách du lịch mặc yukata và tham gia Bon Odori được người Nhật hoan nghênh nhiệt tình. Đây là trải nghiệm văn hóa thực sự mà bạn khó tìm thấy ở bất kỳ đâu. Để hiểu sâu hơn về Bon Odori, tham khảo bài Lễ Hội Nhật Bản Và Bon Odori.
Toro Nagashi – Thả đèn trên sông thiêng
Toro Nagashi (灯籠流し) là nghi lễ thả đèn giấy trên sông vào đêm cuối Obon để tiễn đưa linh hồn tổ tiên. Những chiếc đèn giấy nhỏ thắp nến trôi nhẹ nhàng trên mặt sông tạo nên cảnh tượng thơ mộng và đầy cảm xúc. Được xem là một trong những nghi lễ đẹp nhất Nhật Bản, Toro Nagashi diễn ra tại nhiều địa điểm nổi tiếng: Kyoto (sông Kamo – miễn phí, xem từ hai bờ sông), Hiroshima (sông Motoyasu trước Bảo tàng Hòa bình – ý nghĩa đặc biệt sau thảm họa bom nguyên tử), Nagasaki và Tokyo (sông Sumida). Thời điểm diễn ra thường từ 19:00-22:00 ngày 15/8 hoặc 16/8 tùy từng địa phương.
Mukaebi và Okuribi – Lửa thiêng chào đón và tiễn đưa
Mukaebi (迎え火) là lửa được đốt tại cổng nhà vào ngày 13/8 để dẫn đường cho linh hồn tổ tiên tìm về. Vào ngày này, nhiều gia đình Nhật cũng đến nghĩa trang để tảo mộ và dâng hương hoa. Okuribi (送り火) là lửa đốt vào ngày 16/8 để tiễn đưa linh hồn. Sự kiện Daimonji Gozan Okuribi tại Kyoto vào đêm 16/8 là một trong những lễ hội ấn tượng nhất Nhật Bản: 5 ngọn lửa khổng lồ hình chữ Nhật “Dai” và các hình dạng khác được đốt trên 5 ngọn đồi quanh Kyoto, có thể nhìn thấy từ khắp thành phố trong 30 phút từ 20:00-20:30. Đây là khoảnh khắc thiêng liêng mà không một du khách nào muốn bỏ lỡ.
Địa Điểm Và Lễ Hội Nổi Tiếng Nhất
Tanabata Sendai – Lễ hội Tanabata lớn nhất Nhật Bản
Tanabata Sendai (thường diễn ra 6-8/8) là lễ hội Tanabata lớn và nổi tiếng nhất, thu hút hơn 2 triệu du khách mỗi năm. Hàng trăm bộ trang trí khổng lồ treo khắp các tuyến phố biến thành phố thành một bầu trời sắc màu nghệ thuật. Nên đến sớm trước 10h sáng để chụp ảnh mà không bị đông người. Vào buổi tối sau 19h có nhiều chương trình đặc biệt và không khí huyền ảo hơn. Vé vào cửa miễn phí ở các khu vực công cộng; một số chương trình biểu diễn đặc biệt có thể tính phí 500-2,000 yên. Từ Tokyo đi Sendai bằng Shinkansen mất khoảng 1 tiếng 30 phút (13,000-17,000 yên khứ hồi).
Kyoto – Daimonji Gozan Okuribi và Toro Nagashi
Kyoto là thiên đường trải nghiệm Obon với hai sự kiện không thể bỏ qua. Daimonji Gozan Okuribi (16/8, 20:00-20:30): 5 ngọn lửa khổng lồ trên 5 ngọn đồi thắp sáng bầu trời đêm Kyoto. Vị trí xem tốt nhất: cầu Shijo Dori, bờ Bắc sông Kamo (gần ga Kitayama), hoặc đặt bàn tại nhà hàng/quán cà phê có view nhìn ra đồi. Toro Nagashi trên sông Kamo (15/8, tối): nghi lễ thả đèn thơ mộng, nhiều du khách ngồi dọc bờ sông xem miễn phí. Chi phí nghỉ đêm tại Kyoto trong dịp Obon thường tăng 50-100%, nên đặt trước 3 tháng.
Tokushima – Awa Odori và Osaka cho du khách Việt
Tokushima Awa Odori (12-15/8): một trong bốn lễ hội Obon lớn nhất Nhật Bản với hơn 100,000 vũ công. Vé xem nhà trẽ 300-1,200 yên/người tùy vị trí; khu vực công cộng xem miễn phí. Từ Osaka đến Tokushima mất khoảng 2 tiếng bằng xe buýt hoặc tàu. Osaka cũng có nhiều lễ hội Obon địa phương thú vị: Tenjin Matsuri (25/7, sự kiện lớn nhất Osaka), Sumiyoshi Matsuri và nhiều lễ hội phường xã. Từ Osaka có thể đặt tour ngày đến Tokushima và quay về với giá khoảng 8,000-15,000 yên/người.
Lịch Trình, Chi Phí Và Chuẩn Bị Tham Dự Lễ Hội
Lịch trình gợi ý 10 ngày
Lịch trình gợi ý cho du khách Việt muốn trải nghiệm cả Tanabata lẫn Obon: ngày 5/8 đến Tokyo (thăm Koenji Awa Odori cuối tháng 8), ngày 6-8/8 di chuyển đến Sendai dự Tanabata Sendai và thưởng thức gyu-tan nổi tiếng; ngày 9-10/8 đến Hiroshima (thăm Bảo tàng Hòa bình và đảo Miyajima); ngày 11-12/8 di chuyển đến Kyoto và nhận phòng; ngày 13-16/8 trải nghiệm Obon Kyoto đầy đủ – chùa chiền, Toro Nagashi và Daimonji Okuribi ngày 16/8 tối. Tổng chi phí ước tính (không bao gồm vé máy bay): 80,000-150,000 yên/người cho 12 ngày.
Trang phục: Thuê yukata và chuẩn bị cho mùa hè Nhật
Mặc yukata khi dự Bon Odori hoặc Tanabata là cách trải nghiệm văn hóa sâu sắc nhất. Nhiều cửa hàng dịch vụ cho thuê yukata bao gồm phụ kiện và làm tóc với giá 3,000-8,000 yên/người tại các thành phố lớn. Có thể thuê từ sáng rồi trả vào tối cùng ngày. Mùa hè Nhật Bản (7-8) rất nóng và ẩm với nhiệt độ ban ngày 35-38 độ C và độ ẩm 70-90%. Chuẩn bị: kem chống nắng SPF50+, quạt cầm tay, khăn lạnh, nước uống nhiều và mũ rộng vành. Mua các vật dụng cần thiết tại cửa hàng tiện lợi Nhật Bản (FamilyMart, 7-Eleven, Lawson) với giá hợp lý.
Đặt phòng và di chuyển trong dịp lễ
Dịp Obon là cao điểm du lịch Nhật Bản nên giá khách sạn tăng 30-100% và nhanh hết phòng. Nên đặt trước 3-4 tháng. Nếu đặt muộn, cân nhắc ở ngoài trung tâm (rẻ hơn 30-50%) và đi tàu vào trung tâm. Shinkansen cũng hết vé sớm – đặt trước hoặc dùng JR Pass nếu đi nhiều chặng. Đi sớm (trước 8h sáng) hoặc muộn (sau 19h) để tránh giờ cao điểm. Thẻ IC card (Suica/ICOCA) là lựa chọn tốt nhất để đi lại trong dịp lễ hội vì nạp tiền được tại tất cả ga tàu lớn.
Lưu Ý Cho Du Khách Việt Khi Tham Gia Lễ Hội Mùa Hè
Những điều cần biết về văn hóa lễ hội
Trong khi tham dự lễ hội, cần thực hiện: không chen lấn, xếp hàng ngay ngắn; giữ yên lặng khi nghi lễ tôn giáo diễn ra; không chụp ảnh người khác khi chưa được phép; bỏ rác đúng chỗ (hầu hết lễ hội không có thùng rác công cộng – người Nhật mang rác về nhà); không ăn uống khi đi bộ trên đường (trừ khi đứng tại chỗ mua). Khi tham gia Bon Odori, nên học sơ bộ một vài động tác cơ bản trước để không làm cản trở người khác. Thể hiện sự tôn trọng và lịch sự luôn được người Nhật đánh giá cao.
Ứng dụng và tài nguyên hữu ích
Trước khi đi, nên tải các ứng dụng hữu ích: Google Maps Nhật Bản (hoạt động tốt với chế độ offline), Japan Official Travel App (thông tin lễ hội cập nhật), Google Translate (chế độ camera để dịch biển hiệu tiếng Nhật). Website hữu ích: japan.travel/en (website du lịch chính thức Nhật Bản), sendai-tanabata.jp (thông tin Tanabata Sendai), visitkyoto.jp (lịch sự kiện Kyoto). Ngoài ra, nhiều nhà hàng và khách sạn trong dịp lễ cần đặt trước qua Hot Pepper Gourmet hoặc Tabelog.
Câu Hỏi Thường Gặp (FAQ)
Q1: Tanabata và Obon diễn ra vào tháng nào, có trùng không?
A: Tanabata diễn ra ngày 7/7 dương lịch (hầu hết các nơi), Tanabata Sendai tổ chức 6-8/8. Obon diễn ra 13-15/8 trên toàn quốc. Nếu đến Nhật từ 6-16/8, du khách có thể trải nghiệm cả hai lễ hội trong một chuyến đi duy nhất, đặc biệt nếu lên lịch tuyến đường từ Sendai vào Kyoto.
Q2: Du khách Việt có thể viết tanzaku tại lễ Tanabata không?
A: Hoàn toàn có thể! Hầu hết các địa điểm Tanabata đều có sẵn tanzaku và bút để khách viết ước vọng. Bạn có thể viết bằng tiếng Việt, tiếng Anh hoặc cố gắng viết tiếng Nhật nếu biết. Người Nhật rất thích thú khi đọc ước vọng của du khách nước ngoài – đây là cách giao tiếp văn hóa thú vị và không tốn chi phí.
Q3: Daimonji Okuribi tại Kyoto có thể xem từ đâu miễn phí?
A: Nhiều địa điểm công cộng có thể xem miễn phí: bờ sông Kamogawa gần Shijo Dori (xem được hình Dai lớn), đường Kitayama Dori (hướng đồi Daimonji), và nhiều điểm cao trên đồi. Lưu ý: khó xem đủ cả 5 ngọn lửa từ một chỗ; nên chọn một điểm xem gần nhất với 2-3 ngọn bạn muốn xem nhất.
Q4: Có nên tham gia Awa Odori Tokushima hay xem tại Koenji Tokyo?
A: Tokushima Awa Odori là lễ hội gốc với quy mô lớn nhất và không khí chính thống nhất, lý tưởng cho người muốn trải nghiệm sâu. Koenji Tokyo tiện hơn về mặt di chuyển nếu bạn đang ở Tokyo và không muốn đi xa. Nếu có thời gian và ngân sách, hãy đến Tokushima; nếu hạn chế, Koenji cũng là trải nghiệm tuyệt vời với hơn 10,000 vũ công.
Q5: Chi phí tổng cộng tham dự cả Tanabata Sendai và Obon Kyoto là bao nhiêu?
A: Ước tính chi phí trong nước Nhật cho lịch trình 10-12 ngày trải nghiệm cả hai lễ hội: khách sạn 80,000-120,000 yên (tăng giá mùa lễ), ăn uống 30,000-50,000 yên, di chuyển nội địa (Shinkansen + tàu điện) 30,000-50,000 yên, trò chơi và mua sắm lễ hội 10,000-20,000 yên. Tổng: 150,000-240,000 yên/người (chưa bao gồm vé máy bay từ Việt Nam). Đặt trước và sử dụng JR Pass có thể tiết kiệm 20-30% chi phí di chuyển.
Tổng Kết
Tanabata và Obon là hai cửa sổ tuyệt vời để hiểu sâu hơn về tâm hồn người Nhật – sự pha trộn giữa ước vọng và truyền thống, giữa lễ hội và tâm linh. Ba điểm quan trọng cần nhớ: Thứ nhất, nếu chỉ có thể chọn một sự kiện, hãy trải nghiệm Daimonji Gozan Okuribi tại Kyoto ngày 16/8 – một trong những cảnh tượng đẹp nhất Nhật Bản. Thứ hai, mặc yukata và nhảy Bon Odori ít nhất một lần – đó là cách sống trọn vẹn với văn hóa Nhật Bản. Thứ ba, đặt phòng và vé tàu trước ít nhất 3 tháng để tránh hết chỗ trong mùa cao điểm. Chuyến đi mùa hè Nhật Bản với Tanabata và Obon sẽ là kỷ niệm khó quên nhất trong cuộc đời du lịch của bạn!