Awa Odori, Gujo Odori, Eisa – những cái tên này có thể chưa quen thuộc với nhiều du khách Việt, nhưng đây chính là linh hồn của văn hóa lễ hội mùa hè Nhật Bản. Bon Odori (盆踊り) là những điệu múa cộng đồng truyền thống được biểu diễn trong suốt mùa lễ Obon (お盆) – lễ hội tưởng nhớ tổ tiên quan trọng nhất của người Nhật. Mỗi vùng miền của Nhật Bản đều có điệu bon odori riêng biệt với phong cách, trang phục và nhạc nền đặc trưng, tạo nên một thế giới di sản văn hóa phi vật thể đa dạng và phong phú đến kinh ngạc. Trong bài viết này, chúng tôi sẽ giới thiệu những điệu bon odori đặc sắc nhất từ khắp các vùng miền Nhật Bản, cách tham gia và thưởng thức lễ hội một cách trọn vẹn nhất – dành riêng cho du khách Việt yêu văn hóa Nhật Bản.
Bon Odori Và Lễ Obon – Hiểu Được Để Trải Nghiệm Sâu Hơn
Nguồn gốc và ý nghĩa của lễ hội Obon
Lễ Obon (お盆) là một trong những lễ hội quan trọng nhất của Nhật Bản, được tổ chức vào giữa tháng 8 (Đương lịch tháng 7) hàng năm. Theo truực tính Phật giáo và văn hóa Nhật Bản, đây là khoảng thời gian linh hồn tổ tiên trở về nhà thăm gia đình sau một năm. Các gia đình Nhật Bản dọn dẹp phần mộ, thắp hương, cúng bài và to chà (mukaebi – đốt lửa đón tổ tiên) để dẫn đường cho linh hồn về nhà. Sau 3 ngày, linh hồn lại được đưa tiễn bằng okuri-bi (đốt lửa tiễn biệt). Tokou bon od dầu – lễ hội Obon bắt đầu từ thời Địaồ (593-710 Công nguyên) và đã hơn 1.400 năm lịch sử, là một trong những phần quan trọng nhất của văn hóa tâm linh Nhật Bản. Hiểu được ý nghĩa này sẽ giúp bạn trải nghiệm lễ hội với cảm xúc sâu hơn và lưu giữ những kỷ niệm ý nghĩa thực sự.
Bon Odori – Điệu Múa Cộng Đồng Tưởng Nhớ Tổ Tiên
Bon Odori (盆踊り) xuất hiện như một phần của nghi lễ Obon, nơi mọi người cùng nhau nhảy múa để chào đón linh hồn tổ tiên và cầu nguyện cho họ được an lạc. Ngày nay, bon odori đã phát triển thành một hoạt động cộng đồng vui vẻ, nơi mọi người từ mọi độ tuổi cùng nhau tham gia không phân biệt địa vị hay kỹ năng múa. Thường diễn ra tại sân khấu lớn làm từ guốt (尋), người dự hội mặc yukata và cùng nhau di chuyển theo vòng tròn quanh guốt trong ánh đèn lồng màu sắc rực rỡ. Mỗi vùng miền có điệu múa bon odori riêng với bài nhạc, tốc độ, cử chỉ tay và bước chân đặc trưng, tạo nên sự đa dạng văn hóa phi vật thể phong phú. Du khách nước ngoài hoàn toàn có thể tham gia mà không cần biết trước, vì người dẫn bài sẽ hướng dẫn từng bước một cách chậm rãi và thân thiện.
Awa Odori – Điệu Múa Bon Odori Nổi Tiếng Nhất Nhật Bản
Lịch sử và đặc điểm của Awa Odori Tokushima
Awa Odori (阿波踊り) tại tỉnh Tokushima, đảo Shikoku là điệu bon odori nổi tiếng nhất Nhật Bản, có lịch sử hơn 400 năm từ thời kỳ Edo. Lễ hội diễn ra trong 4 ngày từ 12-15 tháng 8 hàng năm, thu hút hơn 1,3 triệu du khách từ khắp thế giới. Awa Odori có đặc điểm độc đáo là người múa (odoriko) di chuyển theo đoàn (ren) trong quốc phục truyền thống với dáng đi đặc trưng: khuỳu gối hơi cong xuống, tay đưa cao hoặc sang ngang theo nhịp trống taiko và đàn shamisen. Phụ nữ mặc yukata vài manger nón kasa trận đập rất đẹp, trong khi nam giới mặc happi jacket và đàu đội khăn tenugui đỏ. Có một câu nói nổi tiếng về Awa Odori: “Người múa là kẻ ngốc, người xem cũng là kẻ ngốc. Nếu đã ngốc như nhau thì hãy nhảy múa thôi!” – triết lý vô cùng vui vẻ và phóng khoáng của người dân Tokushima.
Cách xem và tham gia Awa Odori Tokushima
Khi đến xem Awa Odori, bạn có nhiều lựa chọn khác nhau tùy ngân sách và mức độ tham gia mong muốn. Khu vực xem miễn phí (jiyū obsēki) trên các tửỹng phố Tokushima cho phép bạn ngồi xem các đoàn múa diễu qua không mất phí. Khu vực có trả phí (yyūryō obsēki) với ghế ngồi tại các khán đài được đầu tư chu đáo, giá từ 800-2.000 yen một chỗ, đảm bảo tầm nhìn tốt và không bị khuất tầm nhìn. Ngoài ra còn có Awa Odori Kaikan – bảo tàng và nhà hàt biểu diễn Awa Odori quanh năm với giá vé khoảng 1.000 yen, phù hợp cho du khách đến ngoài mùa lễ hội. Đặc biệt, bạn có thể tham gia lớp học múa cơ bản tác lưu đợt Odori tại kaikan, nơi các thầy cô dạy bạn những bước cơ bản trong 30-45 phút với giá khoảng 800 yen – một trải nghiệm văn hóa đặc biệt đáng nhớ.
Cách di chuyển đến Tokushima và lưu ý quan trọng
Tokushima nằm trên đảo Shikoku, có thể đến từ Osaka bằng xe buít cao tốc (khoảng 2,5 giờ, giá từ 3.000 yen) hoặc bằng tàu cánh ngầm Ferry từ cảng Nanko Osaka. Từ Tokyo có thể đi máy bay đến sân bay Tokushima trong khoảng 1,5 giờ. Đặt khách sạn trước 3-6 tháng là điều bắc buộc vì mùa lễ hội Awa Odori phòng khách sạn trong thành phố luôn hết rất sớm. Nếu không kịp đặt phòng tại Tokushima, bạn có thể ở Osaka hoặc Kobe và di chuyển đi về trong ngày. Phần biểu diễn sôi động nhất thường diễn ra từ 18:00-22:30 các ngày lễ hội, vì vậy hãy đến sớm để tìm vị trí tốt trước khi đám đông khán giả tập trung sau 19 giờ.
Awa Odori tại Tokyo Koenji – Lựa Chọn Thay Thế Tuyệt Vời
Không thể đến Tokushima trong mùa lễ hội? Hãy đến Tokyo Koenji Awa Odori – một trong những lễ hội Awa Odori lớn nhất bên ngoài Tokushima. Diễn ra vào cuối tháng 8 hàng năm tại khu phố Koenji (ga JR Chuo Line), lễ hội này thu hút hơn 10.000 người tham gia và khoảng 500.000 khán giả trong 2 ngày cuối tuần. Các đoàn múa (ren) từ khắp nơi biểu diễn trên các trục phố chính quanh ga Koenji từ 17:00-20:00. Awa Odori Koenji là lựa chọn tuyệt vời cho du khách đang ở Tokyo muốn trải nghiệm bon odori dành mà không cần di chuyển đi xa – và hoàn toàn miễn phí tham quan. Kết hợp với khám phá phố Koenji – khu phố vintage style nổi tiếng của Tokyo – cho một buổi tối cuối tuần thú vị và đáng nhớ.
Các Điệu Bon Odori Vùng Miền Nổi Tiếng Khác Tại Nhật Bản
Gujo Odori – Giấc Mơ Nhảy Múa Xuyên Đêm Tại Gifu
Gujo Odori (郡上踊り) tại thị trấn Gujo Hachiman, tỉnh Gifu là lễ hội bon odori kéo dài nhất và dẫy cảm xúc nhất Nhật Bản, diễn ra trong suốt 32 đêm liên tục từ tháng 7 đến tháng 9. Đặc biệt nhất là trong 4 đêm Obon (từ 13-16 tháng 8), lễ hội kéo dài xuyên đêm từ 20:00 đến 4:00 sáng hôm sau, người dự hội nhảy múa suốt đêm không ngừng nghỉ trong ánh đèn đẻ và tiếng đàn. Có 10 kiểu bước múa khác nhau trong Gujo Odori, mọi người từ địa phương đến du khách đều được chào đón tham gia. Gujo Hachiman có thể đến từ Nagoya bằng xe buít trong khoảng 2 giờ – đây là một điểm đến chưa được nhiều du khách Việt biết đến nhưng vô cùng đáng khám phá với những con suối trong xanh và kiến trúc cổ đẹp mắt.
Nishimonai Bon Odori – Lễ Hội Huyền Bí Tại Akita
Nishimonai Bon Odori (西馬音盆踊り) tại thị trấn Ugo, tỉnh Akita (Tohoku) là một trong ba lễ hội bon odori đẹp nhất Nhật Bản cùng với Awa Odori và Gujo Odori. Điệu múa mang phong cách huyền bí độc đáo: người múa che mặt hoàn toàn bằng nón kasa trùm xuống thấp, di chuyển uyển chuyển trong bóng đêm với chiếc áo hiđe (mưa thoc-ng trà) đừa ra theo nhịp múa thưa thường. Diễn ra 3 đêm liên tục 16-18 tháng 8, lễ hội này được chỉ định là Di sản văn hóa phi vật thể quan trọng của Nhật Bản năm 2009. Akita có thể đến từ Tokyo bằng Shinkansen Komachi trong khoảng 4 giờ – chuyến đi này sẽ là một trong những trải nghiệm văn hóa sâu sắc nhất trong chuyến du lịch Nhật Bản của bạn.
Bon Odori tại Kyoto và Osaka – Trâm Trần Phong Nhã Kết Hợp Hiện Đại
Tại Kyoto, lễ hội Obon có đệm nhấn đặc biệt với nghi lễ đốt lửa Okuribi trên 5 ngọn núi xung quanh thành phố vào tối 16 tháng 8, gọi là Gozan no Okuribi. Chữ “Dai” (大 – lớn) bằng lửa khổng lồ hiện trên núi Hiệi được nhìn thấy từ khắp Kyoto là cảnh tượng tượng trưng đẹp nhất của lễ Obon – du khách nên đến các điểm ngắm trung tâm như bờ sông Kamogawa từ 20:00-20:15 ngày 16/8. Tại Osaka, khu phố Tenjin Matsuri vào cuối tháng 7 và các buổi bon odori tại các đền thờ địa phương suốt tháng 8 cũng tạo không khí lễ hội mùa hè sôi động riêng. Chi phí tham dự: hầu hết lễ hội bon odori tại Kyoto và Osaka đều miễn phí vào cửa, du khách chỉ chi tiêu cho ăn uống tại các gánh yatai mấp mé đầy hàng ngon.
Eisa – Bon Odori Okinawa Với Nết Đầy Năng Lượng
Eisa (エイサー) là diệu múa bon odori truyền thống độc đáo của Okinawa, kết hợp đánh trống chưcha (shimedaiko, paranku) và múa mạnh mẽ có nhiều cảm giác châu Á. Eisa mang đữm ảnh hưởng văn hóa vương quốc Ryukyu cổ đại, hoàn toàn khác biệt so với bon odori trên đất chính Nhật Bản. Lễ hội Zenkoku Eisando – đại hội Eisa toàn quốc – diễn ra vào đầu tháng 9 hàng năm tại Naha, thu hút các đoàn từ khắp các đảo Okinawa. Nếu bạn du lịch Okinawa vào mùa hè, hãy tìm xem biểu diễn Eisa tại các đền thờ địa phương vào buổi tối – đây là trải nghiệm văn hóa đặc sắc không thể tìm thấy bất cứ nơi nào khác.
Trang Phục Và Cách Tham Gia Bon Odori
Yukata và jinbei – trang phục lễ hội của người Nhật
Mặc yukata (浴衣) là cách hoà mình truyền thống nhất khi tham dự lễ hội bon odori. Yukata là kiêu kimono mùa hè làm từ vải cotton nhẹ, thoáng mát và rất dễ mặc hơn so với kimono truyền thống. Giá thuê yukata tại các cửa hàng gần địa điểm lễ hội từ 2.000-5.000 yen bao gồm cả khăn obi và dép geta. Nam giới có thể chọn jinbei (甚兵衡) – bộ quần áo hai mảnh thoải mái hơn, mát mẻ trong mùa hè Nhật Bản nóng ẩm. Mặc yukata hay jinbei khi đi lễ hội sẽ làm người địa phương rất vui vẻ và hào hứng chụp ảnh cùng bạn – đây là cách tạo nên những kỷ niệm đẹp và giao lưu văn hóa tuyệt vời nhất trong chuyến du lịch Nhật Bản.
Cách học và tham gia điệu múa bon odori khi lần đầu
Tham gia bon odori khi lần đầu không hề khó như bạn nghĩ – địế độ khó của bon odori được thiết kế để mọi người có thể tham gia. Hãy đến xem trước một vài vòng để quan sát các cử chỉ tay và bước chân. Sau đó, hãy tìm đứng vào vị trí cuối hàng và bắt đầu bắt chước theo những người phía trước – người Nhật địa phương sẽ rất vui vẻ dạy bạn chỉnh của mà không phiền hà. Các đường điện thoại di động có sẵn nhiều video hướng dẫn các điệu bon odori phổ biến. Một mẹo nhỏ: dưới đỬng là đừng quá tập trung vào việc thực hiện hoàn hảo, hãy cười và tận hưởng – ý nghĩa của bon odori là niềm vui chung của cộng đồng, không phải cuộc thi kỹ thuật.
Yatai và ẩm thực lễ hội – Trải Nghiệm Không Thể Bỏ Lỡ
Lễ hội bon odori luôn đi kèm với hàng dãy yatai (屋台) – những xe gánh đường phố bán đủ loại ăn văt truyền thống. Các món phổ biến gồm: takoyaki (ی con bạch tuộc giá từ 500-600 yen 6 viên), yakitori (xiên thịt gà nướng 150-300 yen/xiên), kakigori (đá bào sách dứa từ 300-500 yen), ringosame (táo tẩm kẹo 500 yen), và kingyo-sukui (mó cá vàng có thương 300-500 yen/lần chơi). Nhiều lễ hội còn có các trò chơi truyền thống như yo-yo-tsuri (đánh vô yô nước 100-200 yen), nhắn bóng người cá và súé bắn thử 200-500 yen – những trải nghiệm rất vui và được người Việt yêu thích.
Lịch Trình Tham Quan Lễ Hội Bon Odori Cho Du Khách Việt
Tháng 8 – Mùa lễ hội bon odori chính của Nhật Bản
Tháng 8 là tháng lễ hội bửng cháy nhất của Nhật Bản, khi hầu như mọi thành phố làng xã đều tổ chức lễ hội Obon và bon odori riêng. Thời gian biểu diễn thường từ 19:00-21:00 tại các đền thờ địa phương trong 3-5 ngày. Điểm hay nhất khi du lịch Nhật Bản tháng 8: du khách thường xuyên tình cờ được tham gia lễ hội bon odori tại các đền thờ địa phương gần khách sạn – hãy hỏi lễ tân khách sạn về các lễ hội gần nơi ở. Thường thì điều này hoàn toàn miễn phí và tạo nên những kỷ niệm đẹp hơn nhiều so với các tài điểm du lịch đông đúc. Tham khảo thêm hướng dẫn matsuri và bon odori toàn diện và lễ hội Tanabata và Obon để lên kế hoạch toàn diện.
Lên kế hoạch chuyến đi lễ hội bon odori hiệu quả nhất
Một số gợi ý lịch trình tối ưu: Nếu chọn Awa Odori Tokushima, kết hợp đi với Naruto (xem cá voi), đi lên cầu Ryozen (khoai tây bẠc vàng Oboke) và Kotohira-gu Shrine. Nếu chọn Gujo Odori, kết hợp tham quan Shirakawa-go (làng cổ UNESCO) rất gần. Nếu ở Tokyo, xem Koenji Awa Odori (cuối tháng 8) kết hợp tham quan Nakameguro hay Shimokitazawa cùng ngày. Chi phí tham dự lễ hội thường rất thấp từ 0-2.000 yen vào cửa, chỉ tiền ăn uống yatai khoảng 1.000-3.000 yen một người – đây là loại hoạt động văn hóa có giá trị rất cao nhưng chi phí rất phải chăng dành cho du khách Việt.
Câu Hỏi Thường Gặp (FAQ)
Q1: Bon odori có tổ chức vào thời gian nào trong năm?
A: Hầu hết các lễ hội bon odori diễn ra từ giữa tháng 7 đến đầu tháng 9, tập trung nhất vào tháng 8 trong mùa Obon (thường từ 13-16/8). Awa Odori Tokushima diễn ra 12-15/8. Gujo Odori kéo dài từ giữa tháng 7 đến đầu tháng 9. Koenji Awa Odori tại Tokyo diễn ra cuối tháng 8. Các lễ hội bon odori tại đền thờ địa phương được tổ chức suốt tháng 8 trên khắp Nhật Bản.
Q2: Du khách nước ngoài có được phép tham gia nhảy múa bon odori không?
A: Hoàn toàn được và rất được khuyến khích! Bòn odori là lễ hội cộng đồng mở cho tất cả mọi người, không phân biệt tuổi tác, quốc tịch hay kỹ năng múa. Người Nhật địa phương sẽ rất vui vẻ và hào hứng khi thấy du khách nước ngoài tham gia múa cùng. Hãy mặc yukata nếu có thể để tạo nên không khí thêm đặc biệt. Không cần biết trước – chỉ cần bắt chước theo và cười thật nhiều là đủ.
Q3: Bon odori và matsuri khác nhau như thế nào?
A: Matsuri (祭り) là thuật ngữ chung chỉ tất cả các loại lễ hội Nhật Bản. Bon odori là một loại điệu múa cụ thể diễn ra trong lễ Obon (một kiểu matsuri) – vì vậy bon odori là một phần của matsuri. Nhiều matsuri khác như Gion Matsuri (Kyoto), Kanda Matsuri (Tokyo) hay Tenjin Matsuri (Osaka) không có bon odori mà thay vào đó là lễ rước kiệu (omikoshi), biểu diễn truyền thống và pháo hoa. Xem thêm lễ hội mùa thu và mùa đông để biết thêm.
Q4: Có được chụp ảnh và quay video trong lễ hội bon odori không?
A: Thường là được, nhất là tại các khu vực xem công cộng. Tuy nhiên, ở một số lễ hội như Nishimonai Bon Odori, việc chụp ảnh từ khoảng cách gần và dùng flash có thể bị hạn chế để giữ không khí trang nghiêm thần bí. Hãy luôn hỏi hoặc đọc biển thông báo tại chỗ trước khi chụp ảnh. Đối với các người múa (odoriko) – nên hỏi xác nhận trước khi chụp ảnh cận mặt. Quay video toàn cảnh từ xa thường luôn được chấp nhận mà không cần xin phép.
Q5: Chi phí tham dự lễ hội bon odori khoảng bao nhiêu?
A: Hầu hết các lễ hội bon odori đều miễn phí vào cửa. Chi phí chính là ăn uống tại các gánh yatai khoảng 1.000-3.000 yen một người. Ghế xem có trả phí tại Awa Odori Tokushima từ 800-2.000 yen. Thuê yukata từ 2.000-5.000 yen nếu muốn mặc truyền thống. Nhìn chung đây là một trong những hoạt động văn hóa có giá trị cao nhất và rẻ nhất khi du lịch Nhật Bản, mang lại những kỷ niệm khó quên mà không phải tốn khá nhiều tiền.
Tổng Kết: Bản Đồ Bon Odori Vùng Miền Nhật Bản Cho Du Khách Việt
Từ Awa Odori năng động tại Tokushima, Gujo Odori xuyên đêm hướn lim ảm chỡt soi đước trêm tại Gifu, Nishimonai huyền bí tại Akita, đến Eisa sôi động tại Okinawa – bon odori vùng miền Nhật Bản là kho tàng văn hóa phi vật thể vô cùng phong phú và đa dạng. Dù bạn chọn tham gia lễ hội lớn hay tình cờ bắt gặp một buổi bon odori nhỏ tại ngôi đền làng, hãy cứ mặc yukata, bước vào vòng múa và để tấm lòng nhật Bản ấm áp chạm đến bạn – đây sẽ là kỷ niệm đáng nhớ nhất trong cả chuyến du lịch Nhật Bản của bạn!